Hct (Hematokrit) Nedir

Kan esasen saydam bir sıvı içinde askıda dolaşan kırmızı ve beyan kan hücrelerinde oluşan bir yapıdadır.Zaman zaman hastalar tarafından yöneltilen bir soru olan hematokrit (hct) nedir? sorusunun     en kısa yanıtı, kanda mevcut bulunan ve kana rengini veren kırmızı kan hücrelerinin hacim yüzdesidir. Bu yüzdenin düşüklüğü vücutta bazı hastalıklara neden olmaktadır. Anemi denilen durum kanda çok az sayıda kırmızı kan hücresinin bulunmasını ifade eder. Hct oranı yapılan kan testinde en önemli göstergelerden biridir ve hekime bireyin sağlık durumu ile ilgili çok önemli veriler sağlar. Buradan hareketle yılda en az bir kez özellikle çocuklar başta olmak üzere herkesin hct olarak adlandırılan tahlili yaptırması gerekmektedir.

hct nedir

Hct Nasıl Ölçülür


        Günümüzde çoğu laboratuvarda CBC denilen makine ile diğer kan parametreleri ile birlikte hct oranı ölçülmektedir. Tam kan sayımında Hematokrit (HCT) oranının yanı sıra hemoglobin (Kırmızı Kan Hücresi) ve kemik iliği tarafından üretilmekte olan trombosit ve beyaz kan hücreleri sayımı da yapılmaktadır.

        Diğer bir yöntem ise belli bir oranda kan miktarının alınıp uygun koşullarda bekletilmesi sonucu kırmızı kan hücrelerinin altta birikmesi sonucu, biriken alttaki kırmızı kan hücrelerinin toplam kan miktarına oranlanması yoluyla ölçüm gerçekleştirilmesidir

Hangi Durumlarda Hematokrit (HCT) Testi İstenmektedir?

HCT testi, kırmızı kan hücrelerinin yani alyuvarların, üretimiyle ve yaşam süresiyle ilgili olarak bir sorun olması ve bu duruma bağlı belirtilerin gözlemlenmesi halinde istenilen bir testtir. Hematokrit testi herhangi bir hastalığın belirtilerinden yola çıkarak, hastalığı belirleme veya hastalığın tedavi aşamasında iyileşme gösterip göstermediğini incelemek amacı ile yapılmaktadır. Genellikle, kansızlık ve anemi, lösemi gibi önemli kan hastalıklarının boyutunu belirlemek için yapılmaktadır.

HCT testi şu nedenlerle istenebilir;

  •  Ciddi halsizlik, güçsüzlük, yorgunluk hissi ve nefes darlığı sorunları,
  •  Çok sık gözlemlenen baş dönmesi sorunları,
  •  Cilt renginin solgunlaşması,
  •  Sıklıkla göz kararması ve baş ağrısı,
  •  Dalak büyümesi,
  •  İdrara çıkmada sorunlar,
  •  Ani ve sebepsiz kilo kayıpları,
  •  Vücudun ter atamaması,
  •  Sürekli susuzluk hissetme.

Hematokrit Değerlerinin Nasıl Olması Gerekir?


          Genellikle sorulan hct nedir? sorusuna ek olarak bu değerlerin ne kadar olması gerektiği de sıklıkla merak edilmektedir. İnsan vücudundaki kırmızı kan hücrelerinin değerleri, kişilerin yaşı, cinsiyeti, hamilelik gibi etkenler, hatta yaşadıkları bölgelere göre değişkenlik göstermektedir. Buna göre yeni doğan bebeklerde olması gereken değerler, yüzde 55 ve yüzde 68 arasında değişirken, bu değerler üç aylık bebeklerde yüzde 30 ve 36 arasında normal olarak kabul görür. Kandaki kırmızı hücrelerin değerleri 1 yaşındaki bebekler için yüzde 30 ve yüzde 41 arasında olmalıdır. Ancak bebeğin yaşı ilerledikçe kandaki kırmızı hücrelere ait seviyenin değerleri farklılık gösterecektir. Bu değerler 10 yaşındaki bir çocuk için yüzde 36 ve yüzde 40 arasında olmalıdır.

Yetişkinlerde ise bu kan değerleri, kadın ve erkekler açısından farklılık gösterir. Buna göre yetişkin bir erkeğin değerleri yüzde 42 ve 54 arasında normal kabul edilir. Yetişkin bir kadının hct değerleri de yüzde 38 ve yüzde 46 arasında ise, bu değerlerin olması gerektiği gibi olduğu söylenmektedir. Fakat kadın hamile ise, bu kan değerleri yüzde 30’lara kadar düşebilir.

          Hematokrit değerleri kişilerin yaşadıkları bölgelerin yüksek rakımlı olup olmamasına da bağlıdır. Yüksek rakımlı bölgelerde yaşayan kimselerin kan değerleri, diğer kimselerden biraz daha yüksek tespit edilir. Buna göre yüksek rakımlı bir yerde yaşayan yetişkin bir erkekte tespit edilen kan değerleri yüzde 45 ve 61 arasındadır. Kadınlarda da yüzde 41 ve 56 değerleri arasında olmalıdır.

hct normal değerleri

Hematokrit (HCT)Düşüklüğü

          Hastalar tarafından hematokrit nedir sorusu ile birlikte bu değerlerinin eksikliğinin neden olduğuna ilişkin sorular da sorulmaktadır . Bu soruya verilmesi gereken ilk yanıt, yanlış ve yetersiz beslenme sonucunda oluşan eksikliktir. Eğer bir kimse dengesiz ve kötü beslenme alışkanlıklarına sahip ise, bu durumda kırmızı kan hücrelerinin değerlerinin düşük olması, son derece normal bir durumdur. Özellikle vegan ve vejetaryen beslenme biçimlerini benimseyen kimselerde görülen bu eksiklik sigara ve alkol kullanımına da bağlanmaktadır.


          Beslenme ile ilgili sorunların dışında kandaki hct eksikliği bazı hastalıkların da işaretçisi olabilmektedir. Buna göre, vücutta yeterli kan miktarının bulunmaması ve buna bağlı olan kemik iliği kanserleri hematokrit eksikliğinin nedenleri arasında gösterilir. Bir diğer ciddi hastalık olan lupus hastalığında da bu değerlerin düşmesi söz konusudur. Ayrıca penisilin ve kloramfenikol türündeki ilaçlar da hct eksikliğine neden olabilmektedir. Bu eksikliğe neden olan başka bir hastalık ise, iltihaplı romatizmadır. Bunların dışında B12 vitaminin eksikliği, kemoterapi alımı, böbrek sisteminde oluşan sorunlar ve bunun için alınan ilaçlar, kanda hemotokrit düşüklüğüne neden olur.


Hct Düşüklüğü görülen durumları sıralamak gerekirse;

1.Kanamalar

  • Ülser; Mide ve özellikle 12 parmak bağırsağının mide asidiyle tahrip olup yaraların oluşması durumudur. En önemli sebepleri arasında beslenme bozuklukları gelmektedir. Midenizin yanması ve hct oranının düşük olması durumunda ülserde şüphe edilir.
  • Çeşitli iç ve dış kanama; Yakın Zamanlı İç-Dış Kanama (Ör: Ameliyat, kesik) durumunda hct düşüklüğü görülür, Bu durumda hastanın kan değerleri takip edilerek duruma göre hastaya kan takviyesi yapılması gerekebilir.
  • Kolon Kanseri; Kolon kanseri ülkemizde yaklaşık yüzde 5 görülme sıklığına sahip bir kanser türüdür. Kanser bağırsakları etkiler ve belirtileri arasında şiddetli ağrı, bağırsak tıkanması ilerleyen dönemlerde ise ani kilo kaybına neden olur.

2.Anemi


          Hct düşüklüğünün en önemli sebebi arasında anemi yani kansızlık sayılabilir. Kırmızı kan hücrelerinin kanda düşük düzeyde bulunması durumudur. Beslenme bozuklukları ve genetik faktörler bu duruma büyük oranda sebep olur.

3.Kırmızı Kan Hücrelerinin Üretiminin Baskılanması


          Hct Düşüklüğünün diğer nedenleri arasında kırmız kan hücresi üretiminin Kemik iliğinin baskılaması ve bazı ilaçların kırmızı kan hücresi üretimini yavaşlatması sayılabilir bu durumda hastalara ilaçların değiştirilmesi tavsiye edilmektedir.

4.Beslenme Sorunları

  • Düşük Demir; Tıp dilinde Ferritin eksikliği olarak isimlendirilen durum hct düşüklüğünün diğer bir sebebini teşkil etmektedir. Hastaların et, tahıl, yeşil renkli sebzeler ile beslenmesi önerilmektedir.Ayrıca c vitamini besinlerin içinde bulunan demirlerin emilimini artırdığından portakal vb turunçgillerin tüketiminin de artırılması demir eksikliğini büyük ölçüde sonlandıracaktır.

HCT Düşüklüğü Belirtileri Nelerdir?

Merak edilen hct nedir sorusunu detaylarıyla açıkladıktan sonra, bu eksikliğin neden olduğu belirtilerin bilinmesinde fayda vardır. HCT düşüklüğü öncelikle kendisini halsizlik ile göstermektedir. Bu halsizlik, bazen güçsüzlüğe ve hatta hiçbir sebep yokken bayılmaya kadar sebep olabilir. Bunun dışında ciltte solukluk, bazen hissedilen nefes darlığı, baş ağrıları, baş dönmesi, saç dökülmesi gibi belirtilerle de hissedilir.

Hct düşüklüğünde ağız kuruluğu ve idrara çıkmakta zorlanma da gözlemlenmektedir Hastalar sıklıkla, yeteri kadar idrara çıkmadıklarından söz etmektedir. Tüm bunların dışında dalak büyümesi sorunu da belirtiler arasında yer alır.

HCT Düşüklüğü Nasıl Tedavi Edilir?


          HCT düşüklüğü için bir iç hastalıkları uzmanına başvurmak gerekmektedir. Tedavi için bu uzman tarafından, eksikliğin boyutlarına ve nedenlerine uygun bir tedavi yöntemi seçilecektir. Bu tedavilerin ilki, vitamin ve gıda takviyesidir. B12 takviyesinin yanında hastaya folik asit de verilebilmektedir. Bu aşamada hastanın balık tüketimine önem vermesi, süt ve süt ürünlerini gerektiği kadar alması ve özellikle kırmızı et tüketmeye gayret göstermesi gerekecektir. Tüm bu bilgiler doktor tarafından hastaya aktarılır. Eğer hct düşüklüğü çok ileri boyutlara ulaşmışsa, hastaya kan nakli yapılarak da tedavi sağlanmaktadır.

HCT Yüksekliği


          HCT yüksekliği kişinin yukarıda belirtiğimiz özel durumlara göre değişen (yaş, cinsiyet, yaşanılan yerin rakımının yüksek olması) hct oranının normalden fazla olmasını ifade etmektedir. Hct yüksekliği ise çoğu durumda altta saydığımız nedenlere bağlı olarak ortaya çıkmaktadır.

  • Dehidrasyon; Sıvı kaybı anlamına gelen bu durum vücuttaki sıvının bir şekilde kaybedilmesi ile kırmızı kan hücrelerinin sayısının artması durumudur. Kişinin bu durumda sıvı tüketimine özen göstermesi gerekir.
  • Kanda Düşük Oksijen; Özellikle sigara içen kişilerde ve yüksek rakımlı yerlerde yaşayan insanlarda sıklıkla görülür. Yine KOAH hastalığını da bu kapsamda sayabiliriz.
  • Kemik İliği; Kemik iliği tarafından yüksek miktarda beyaz kan hücresi üretimi tetikleniyorsa bu durumda yine kandaki hct oranı düşecektir.
  • Kronik Uyku Apnesi: Uyku Apneside yine hct yüksekliğinin en önemli nedenleri arasında sayılır.

Genel olarak HCT nin yükselmesi problem teşkil etmez ancak hematokrit oranının aşırı yükseldiği durumlarda hastadan kan alınması gerekmektedir.

HCT (Hematokrit) Nedir? HCT Düşüklüğü ve Yüksekliği ilgili aşağıdaki yorum formu aracılığı ile bize soru sorabilirsiniz.

Kaynaklar:

ABD Ulusal Tıp Kütüphanes

Mayo Clinic 

Rochester Tıp Merkezi Üniversitesi